Dit bericht is ook het laatste bericht dat in deze vorm op deze plaats verschijnt. Vanaf nu vind je ons nieuwsblog op een nieuw adres: http://blog.sg.uu.nl. Neem gauw een kijkje en voel je welkom om te reageren in de ‘comments’ of door een mailtje aan nieuwsblog@sg.uu.nl. Ben je geabonneerd op de RSS-feed, vergeet deze dan niet aan te passen naar http://blog.sg.uu.nl/?feed=rss2 (Atom: http://blog.sg.uu.nl/?feed=atom).

Op het nieuwsblog kun je artikelen vinden over alle lezingen en leuke verwijzingen naar en duidingen van het (wetenschaps)nieuws. We begonnen vroeg dit jaar, op 26 januari met een avond over Michel Foucault. Na reeksen over wetenschapsfilosofie, duurzaamheid en sport, en lezingen door onder anderen Vincent Icke, Jan Terlouw en David Acheson, afgewisseld met wervelende debatten over energie en het hoger onderwijs, sluiten we bijna een half jaar verder een druk en geweldig seizoen af!

Op het nieuwsblog tellen we vanaf 1 juli af naar het nieuwe programma. Dus wil je als eerste weten wat je dit najaar te wachten staat, breng dan regelmatig een bezoekje aan blog.sg.uu.nl.

Geïnspireerd? Alhoewel de succesvolle reeks over Levenskunst is afgelopen, zijn de opnames van de afzonderlijke lezingen terug te zien op de website van Studium Generale. Kijk op dit nieuwsblog onder de categorie Levenskunst voor artikelen over dit onderwerp. Eerder verscheen ook een filmpje met prof. Maarten van Buuren.

Lenin zag in Stalin een goede manier om zelf meer greep op de partij te krijgen en benoemde hem daarom in 1922 tot algemeen secretaris. De man die in zijn jonge jaren romantische gedichten schreef, werd op die manier de nummer 2 van de partij. Van Rossem kenmerkt hem als eigengereid, asociaal en onverschillig. Waar Lenin vanachter zijn bureau opdracht gaf voor vele slachtpartijen, is Stalin degene die zelf ook echt gewelddadig is. Het is dan ook niet voor niets dat Lenin uiteindelijk in zijn ‘testament’ opneemt dat Stalin uit de partij gezet moet worden. In de roerige periode die volgt op de dood van Lenin blijkt echter dat Stalin al de overhand heeft gekregen binnen de partij. Hij vermoord simpelweg zijn tegenstanders en helpt zo zichzelf definitief in het zadel.

Vervolgens ziet Stalin in dat het tijd is voor modernisering, en dat die modernisering vooral nodig is om de veiligheid van Rusland te garanderen. De modernisering moet dan ook betaald worden door de boerenbevolking. De landbouw wordt gecollectiviseerd en alle graanproductie komt onder controle van de staat. Deze tweede revolutie is verstrekkender dan de eerste, omdat nu ook het platteland aangepakt wordt. Boeren verzetten zich en zien in dat de revolutie zich nu tegen hen keert. De revolutie was juist bedoeld voor de bevrijding van de gewone man, maar arbeiders worden niet tot slaaf gemaakt en boeren zijn weer lijfeigene. Was het Stalin in de bol geslagen?

Van Rossem laat zien dat Stalin de terreur in naam van de revolutie nog verder opvoert. Met harde hand voert hij terroristische maatregelen uit. Zijn vrouw kan alle misstanden niet meer aanzien en pleegt zelfmoord. Was Stalin dan zo gestoord dat hij zelfs dit liet gebeuren? Van Rossem geeft toe dat het een cliché is, maar dat de waarheid hier waarschijnlijk in het midden ligt. Gedeeltelijk is alle terreur ontstaan doordat ‘het systeem’ hiertoe aanzette, maar een andere oorzaak ligt ook echt in de paranoia van het karakter van Stalin.

Bekijk de lezing van Maarten van Rossem hier en kom maandag 21 juni luisteren hoe het afloopt. Het is dan ook mogelijk om in te schrijven voor voorverkoop van de cd die van de serie gemaakt wordt.

Huidige en toekomstige studenten op het MBO, HBO en de universiteit lijken er echter niet minder om te slapen. Los van een paar idealistische fanatiekelingen, lijkt de afschaffing van de studiebeurs door studenten breed te worden geaccepteerd. Maar klopt dit beeld wel?

In het kader van de onontkoombare bezuinigingen van de overheid en noodzakelijke investeringen in beter onderwijs, valt de omzetting van studiefinanciering naar een leenstelsel natuurlijk goed te verdedigen. Het grote gevaar van het afschaffen van de basisbeurs bestaat er echter uit dat studenten uit ‘armere’ gezinnen van een leenstelsel zullen terugschrikken. Studeren lijkt misschien een goede investering, maar vraagt met de invoering van leenstelsel om het nemen van een grote stap, zeker daar waar ouders niet in staat zijn om bij te springen. Mijn idee is dat veel studenten uit ‘armere’ gezinnen deze stap niet zullen durven te nemen, waardoor de sociale en intellectuele kloof tussen rijk en arm in Nederland weer eens zal worden vergroot.

Typerend is echter dat huidige en toekomstige studenten (nog) nauwelijks protesteren tegen de opkomende plannen. Los van wat kleine demonstraties hier en daar, zoals op 21 mei in Amsterdam, lijkt het einde van de studiefinanciering door de meeste studenten te worden geaccepteerd. Weten huidige en toekomstige studenten dan wel wat voor gevolgen deze maatregel kan hebben?

Sommige studenten wel. Zo houdt het open collectief Kritische Studenten Utrecht zich wel bezig met de toekomstige plannen van de overheid. Naast hun aanwezigheid op verschillende conferenties en demonstraties, zoals in Amsterdam, vergaderen zij één keer in de twee weken om de strategie voor beter onderwijs uit te stippelen. Eén keertje meevergaderend in boekhandel ‘De Rooie Rat’, valt mij op dat de ‘kritische studenten’ een groot politiek en socialistisch idealisme met zich meedragen. De intellectuele twintigers komen niet bij elkaar omdat ze zelf niet meer kunnen studeren bij de invoering van een leenstelsel, maar om de principiële overtuiging dat iedereen in Nederland gestimuleerd moet worden om te studeren.

Ook op de demonstratie op de Dam in Amsterdam bestonden de verzetstrijders vooral uit ‘salonsocialisten’. Succesvolle studenten uit een hoog sociaal en intellectueel milieu die uit een soort van medelijden opkomen voor een ‘gelijk’ systeem. Daarentegen zijn de studenten die straks niet meer kunnen studeren en waarover het eigenlijk gaat niet te horen. Een uiterst vreemde situatie.

Hoe kan het dan toch dat kritische studenten opkomen voor studenten die we zelf niet horen klagen? Zijn de studenten op de Dam misschien iets te ver doorgeschoten in hun idealisme? Ik denk van niet. Het grote probleem ligt mijn inziens bij de moeilijk doorbreekbare passiviteit onder huidige en toekomstige studenten. Voor gepassioneerd studeren zijn studenten al moeilijk te winnen, laat staan voor een dwaze hippie-demonstratie in een andere stad. Extra vervelend is dat deze passiviteit onder studenten leidt tot het verkeerde beeld dat de afschaffing van studiefinanciering breed wordt geaccepteerd. Om te voorkomen dat de overheid dit beeld gebruikt om beperkende maatregelen te nemen, dienen ‘gewone’ studenten uit de passiviteit te worden gesleurd. Want alleen als de Dam volstroomt, kunnen leenstelsels tegen worden gehouden en kan studeren voor iedereen toegankelijk blijven.

Ruben van Hoof

Deze blog verscheen eerder in het digitale U-blad DUB

2. Lezen is een vorm van zelfonderzoek. Filosofische of literaire teksten, zoals de maximes van La Rochefoucauld, confronteren de lezer met zijn waarden, door een andere (interpretatie van de) werkelijkheid voor te spiegelen. Soms is die confrontatie zo heftig dat je liever niet verder leest. Maar juist dan is het zaak om zo eerlijk mogelijk jezelf in de ogen te zien.
La Rochefoucauld: Authenticiteit en eigenbelang – het lastige evenwicht van de honnête homme

3. Schep je eigen waarden, los van de groep. Mensen zoeken aansluiting bij groepen en ideologieën, omdat ze onzeker zijn en beschermd willen worden. Maar dat werkt je eigenlijk alleen maar tegen. Er is geen set van gegeven waarden die absoluut is en waar je je aan moet conformeren. Levenskunst gaat om het zoeken en scheppen van je eigen waarden.
Friedrich Nietzsche: ‘De dood van God’ maakt de weg vrij voor een authentieke levenskunst

4. Er zijn geen antwoorden, alleen standpunten. Als God dood is, is dan alles geoorloofd? Misschien, misschien ook niet. De literatuur kan beide antwoorden in hetzelfde werk geven, zoals in de grote romans van Dostojevski. Hij toont meerdere theorieën en gezichtspunten zonder een oordeel te vellen. Het is aan de lezer om de polyfone perspectieven te onderzoeken en tegen elkaar af te wegen en zijn eigen standpunt in te nemen.
Fjodor Dostojevski: Mensen zijn dom en slecht

5. Levenskunst is zorg voor jezelf. Het doel van levenskunst is vrijheid. Datgene wat de vrijheid om je leven vorm te geven zoals je wilt in de weg zit, verdient de meeste zorg. Je leeft en zorgt altijd in een context en de vrijheid daarin is altijd beperkt. Zorg voor jezelf brengt daardoor automatisch zorg voor de ander met zich mee.
Michel Foucault: Het leven een kunstwerk

6. Ook loslaten is deel van levenskunst. In de mystieke ervaring of roes verlies je je kenmerkende eigenschappen en val je buiten de heersende moraal. Het is belangrijk om de mystieke ervaring niet meteen op te vullen met allerlei gegevenheden, maar te onderzoeken. Hoe stevig sta je in je schoenen, als de grond onder je voeten verdwijnt?
Robert Musil: Mystiek zonder God

7. Authenticiteit kan niet zonder het gemeenschappelijke. De bron van een authentieke levenshouding ligt in het individu, maar krijgt pas echt gestalte in relatie tot de ander. Dialoog en het onderzoeken van gedeelde waarden zijn essentieel in het vormgeven van je eigen leven.
Charles Taylor: ‘sociale authenticiteit’

8. De mens is absoluut vrij en absoluut alleen. Er zijn een paar gegevenheden in het leven, zoals je geslacht en je afkomst, maar er is geen doel of opdracht. Door keuzes te maken en je bewust te zijn van je verhouding tot de buitenwereld, schep je het project van je eigen leven. Pas in de praktijk van het existeren, ontstaat er zoiets als een essentie of basis.
Jean-Paul Sartre en het existentialisme

9. Cognitieve afwegingen leiden tot goede keuzes. Er zijn altijd meerdere opties als je voor een beslissing gesteld staat. Die verschillende opties kun je onderzoeken, rationeel en emotioneel en met gebruik van je voorstellingsvermogen. Dan zal je wil de juiste keuze maken en daarvoor gaan. De toekomst staat niet vast; je hebt de macht haar met je vrije wil te veranderen.
Peter Bieri / Pascal Mercier: Levenskunst als denkproces

10. Middenin de pijn staan en hard gaan stampen. Via onderzoek naar je meest pijnlijke en duistere ervaringen, kom je tot de kern van wat het betekent om mens te zijn en jezelf te zijn. Hoe doe je dat? Door veel te lezen en door te schrijven. Want, zo leerde Montaigne al: schrijven is een vorm van zelfonderzoek.
Michel Houellebecq: alleen in boeken jezelf kunnen zijn

Kijk de volledige lezingen over deze schrijvers en denkers terug via de website van Studium Generale

Voor Kant lag de nadruk op  de rol van de rede. De rede heeft als taak dogmatisme te weren. Niet alleen religieus dogmatisme valt hieronder, zoals soms gedacht wordt, maar elke vorm van denken dat geleid door iets anders dan de rede. De rede moet volledig vrij zijn van invloeden, haar bestaan hangt hier van af. Ze moet zelfs kritisch zijn tegenover zichzelf. Hierin ligt een taak voor filosofie. De filosoof is geen kunstenaar van de rede, maar iemand die de wetten voor het denken voorschrijft.

Prof. dr. Paul Ziche sprak in de tweede lezing die dag over de filosofische situatie in Kants tijd. Hij bevond zich ten tijde van het debat tussen materialisten en anti-materialisten. Materialisme kon wel eens leiden tot ongewenste gevolgen zoals fatalisme. Kant bestreed de ideeën van de materialisten echter niet door een beroep te doen op religie, gezaghebbende intellectuelen, of het gevaar dat hij in materialisme zag. Dergelijke methode zou niet ‘verlicht’ zijn. Hij wees de materialisten op hun gebrekkige notie en formulering van wetenschap. Hierdoor bracht Kant het debat tussen materialisten en anti-materialisten op een ander niveau, een niveau waarop beide partijen argumenten konden uitwisselen. Deze strategie lijkt Kant een verlichte anti-materialist te maken.

De middag werd afgesloten door prof. dr. Reinhard Brandt, die internationaal als Kant-specialist bekend staat. Brandt belichtte de politieke, morele filosofie van Kant zoals die te vinden is in zijn Zum ewigen Friede (1795). Volgens Brandt is het idee van ‘eeuwige vrede’ gegrond in het categorisch imperatief. Als het recht hieruit voortkomt kan het leiden tot het doel van recht: vrede. De plicht een ‘rechtliches Mensch’ te zijn komt hieruit voort. Opvallend was dat Brandt aanstipte dat het behouden van natuur een noodzakelijke voorwaarde is om tot vrede te kunnen komen. Want als we geen wereld meer hebben, dan is er ook geen plek meer om samen in vrede te kunnen leven.

Copyright Adidas

Eindelijk! Het begint. Het wereldkampioenschap betekent sportmanie op zijn heftigst. Ter illustratie: ‘Joran van der Sloot speelt geen rol meer, in Gaza is niks meer aan de hand en er is ook geen lek meer in de Golf van Mexico, want Robben heeft een spierscheurtje!’, aldus Johan Derksen.

Prof. dr. Frank Backx, sportarts aan het UMC gaf voor de NOS toelichting op de blessure en de behandelmethode. Hij sprak tijdens de eerste lezing in de reeks Sportzomer over sportgeneeskunde. De geneeskundige specialisatie krijgt steeds meer inzicht in grenzen van het lichaam. Dankzij die inzichten kan het met Robben weer op tijd goedkomen.

Gelukkig maar, want samen met Sneijder, Van Persie en Van der Vaart vormen zij ‘de grote vier’, terminologie die bijna religieus aandoet. We moeten echter oppassen wanneer we voetbal met religie vergelijken volgens antropoloog prof. dr. Yme Kuiper. In de lezing ‘De magie van voetbal’ pleitte hij ervoor voetbal op te vatten als spiegel van de maatschappij. Voetbal weerspiegelt echter niet alleen, het beïnvloedt ook bleek uit de lezing van prof. dr. Maarten van Bottenburg. Voetbal verbroedert en we ontsnappen ermee aan de dagelijkse sleur.

Met ‘de grote vier’ in topvorm maakt Nederland een goede kans. Nu nog hopen dat de ‘jabulani’ (de WK 2010 bal) ons gunstig gezind is. De nieuwste technologieën zijn erop losgelaten maar er is veel kritiek vanwege een hoog ‘zwabbergehalte’. Prof. dr. Ir. Jacob Fokkema wijdde uit over techniek in de sport. Technologische innovatie kan nadelig zijn voor een sport. Hopelijk blijkt dat niet voor Nederland deze maand!

Kijk de lezingen in de reeks Sportzomer hier terug!

Verschenen op de Lustrum Scheurkalender!

Een logische indeling
Bedrog is in te delen in drie typen. Ten eerste zijn er de leugens. Van een leugen is sprake wanneer persoon A een ware overtuiging heeft dat x en aan persoon B vertelt dat niet-x met de intentie in persoon B de overtuiging dat niet-x te veroorzaken. Misleiden is een andere vorm. Bij misleiding vertelt persoon A aan persoon B niets onwaars, maar houdt voor persoon B expres informatie achter, waardoor persoon B een verkeerde conclusie zal trekken uit de informatie die hij tot zijn beschikking heeft. Bijvoorbeeld: A zegt tegen B dat Tweety een vogel is, waardoor B de conclusie trekt dat Tweety kan vliegen, terwijl A weet dat Tweety een pinguin is (en dus niet kan vliegen). Dr. Martin Caminada vergeleek deze categorie met Aziatische vechtsport: je maakt gebruik van de kracht van de ander. Bij misleiding bestaat deze kracht uit het deductieve vermogen van persoon B. Een derde categorie bevat de gevallen waarbij A iets vertelt aan B, en A geen idee heeft of dat wat hij vertelt waar of niet is. Dit is de categorie ‘bullshit’. ‘Bulshit’ leidt tot ongegronde overtuigingen. Logica wordt meestal gezien als waarheidsinstrument, maar dr. Caminada, dr. Thijs Ruijgrok en dr. Hans van Ditmarsch toonden dat logica prima om kan gaan met onwaarheid.

Zonder empathie geen bedrog
De categorisatie en logische formulering van bedrog leiden niet automatisch tot een herwaarding van het fenomeen. Als we echter kijken naar de mogelijkheidsvoorwaarden en functie van leugens, misleidingen en ‘bullshit’ verandert de zaak. Je moet je namelijk in de schoenen van een ander kunnen plaatsen, zo verklaart dr. Mark Coeckelbergh. Je moet bedenken wat de ander zal denken om te kunnen bedriegen. Empathie is dus een noodzakelijke voorwaarde. Zonder empathie geen bedrog, maar zonder empathie ook geen zorg en medeleven. Een samenleving zonder bedrog is niet wenselijk. Het helpt ons soepel en makkelijk het samenleven te laten verlopen. Waarheid is lang niet altijd even praktisch. Denk maar aan alle discussies en ruzies die kunnen ontstaan door een al te eerlijke houding tegenover kennissen, mensen op straat of tegenover je baas. Bovendien beschermen we onze dierbaren en onszelf met bedrog. We troosten en steunen met kleine leugentjes om bestwil, we maken geintjes door te misleiden en in de kroeg is het heerlijk om te ‘bullshitten’.   Wie zou dit allemaal kunnen missen?

Duurzaam protest op deur universiteit genageld

Vierhonderd drieennegentig jaar na Maarten Luther spijkerden zeven politieke partijen hun duurzame hervormingskreet, de Verklaring van Utrecht, op de deur van de Universiteit van Utrecht. “De huidige verkiezingsstrijd gaat teveel over de crisis van vandaag. We moeten onze economie nu hervormen om de dreigende crises van morgen te voorkomen. Onder andere door versneld over te stappen naar hernieuwbare energie.” Dat vinden de leden van duurzaamheidcommissies van 7 politieke partijen.

De Verklaring van Utrecht is een tien-puntenlijst met aanbevelingen om Nederland sneller over te laten gaan op hernieuwbare energie, zoals zon en wind. De in de Universiteit Utrecht opgestelde verklaring is gebaseerd op het recent gepubliceerde rapport ‘Nederland krijgt nieuwe energie’. Partijcommissieleden van CDA, ChristenUnie, D66, GroenLinks, Partij van de Arbeid, SGP en VVD stellen daarin gezamenlijk dat ons land voor 2050 helemaal kan en moet overstappen op hernieuwbare energie. Een Deltawet Nieuwe Energie moet deze doelstelling wettelijk borgen en tot nationale prioriteit verheffen.

Maak onze economie crisisbestendig
De komende miljardenbezuinigingen zijn de pijnlijke prijs van een jarenlange lakse houding ten aanzien de enorme schuldenopbouw van mensen, bedrijven en landen. “Binnen afzienbare tijd zullen wij nieuwe crises over onszelf afroepen als we zo laks blijven omgaan met de beperkte houdbaarheid van onze niet-duurzame economie”, aldus de leden van de politieke partijen. Daarbij gaat het niet alleen om onzekerheid over onze toekomstige energievoorziening, maar bijvoorbeeld ook over de voorziening van voedsel, grondstoffen en schoon water. “Het is wat ons betreft toch een kwestie van gezond verstand om gezamenlijk te streven naar een crisisbestendige en duurzame economie.”

Volledig duurzaam kan wel
Ook vanuit Europa werd onlangs de haalbaarheid van de ambitie van ‘Nederland krijgt nieuwe energie’ onderschreven. In het rapport ‘Roadmap 2050 low carbon economy in Europe’ hebben McKinsey, KEMA, Imperial College London en University of Oxford vastgesteld dat een volledig hernieuwbare energiemix wel degelijk technisch en economisch haalbaar blijkt. Dit is duidelijk in tegenstelling tot de mening van sommige politici die kernenergie en nieuwe (zogenaamd schone) kolencentrales noodzakelijk vinden.

Mee eens? Steun dan hier het Burgerinitiatief Nederland krijgt Nieuwe Energie

Kijk de debatten terug op www.sg.uu.nl en geef je mening of reageer op onze blog.

Michel Houellebecq is van jongs af aan weinig sociaal en erg teruggetrokken. Via de literatuur – eerst poëzie, later proza – ontpopte hij zich tot iemand anders. Sinds de jaren negentig is hij een van de meest controversiële schrijvers van Europa, zeer uitgesproken en niets en niemand ontziend. Zijn romans bevatten veel autobiografische elementen. Zoals Elementaire deeltjes, waar de twee halfbroers twee persoonlijkheidshelften van Michel Houellebecq zelf zijn. Dominante eigenschappen, die eerder verborgen moesten blijven omdat ze niet de mooiste zijn, komen in de literatuur aan de oppervlakte. In het geval van Houellebecq: haat.

De drie bekendste romans van Houellebecq – De wereld als markt en strijd, Elementaire deeltjes en Mogelijkheid van een eiland – vormen een drieluik. Houellebecq geeft daarin felle kritiek op de moderne maatschappij. Als hoofdschuldige wijst hij naar het doorgeschoten liberalisme en individualisme.

Is er alleen haat? Of ook een oplossing? Ja, die is er: de nieuwe mens. Die is zowel technologisch nieuw, want zal voortkomen uit klonen. Maar ook gaat het om een nieuw ethisch besef, waarin de zwakkeren op bescherming mogen rekenen. Dat klinkt zowel futuristisch als conservatief. Er is in het werk van Houellebecq steeds spanning tussen kritiek op het moderne en fascinatie voor dat moderne. Houellebecqs personages (die dicht bij hemzelf staan) zijn representanten van de moderne tijd, ze gaan daarin mee maar gaan er ook aan ten onder.

Volgens Maarten van Buuren zien we in Mogelijkheid van een eiland hoe Houellebecq tijdens het proces van schrijven van opvatting verandert. Het utopische ideaal van gekloonde, onsterfelijke mensen, vertoont te veel gebreken. Uiteindelijk verandert de roman in een dystopie: de toekomst is koud en duister, de onsterfelijke kloon kiest uit eigen beweging voor de dood. Schrijven is een manier van (zelf)onderzoek: Houellebecq heeft tijdens en dóór het schrijven de onmogelijkheid van zijn eigen utopie ingezien.

Zulk zelfonderzoek kan alleen iets opleveren als het gepaard gaat met een genadeloze eerlijkheid tegenover jezelf. Houellebecq gebruikt zijn meest pijnlijke en inktzwarte ervaringen om door te dringen tot de kern van het mens-zijn. Midden in de pijn staan en dan hard stampen: dat is waarom hij volstrekt authentiek is, zegt Van Buuren. Of is Houellebecq juist een aansteller en een acteur, zoals Joep Dohmen stelt, in zijn reactie op de lezing?

Beide kunnen kloppen. Er ligt een verschil tussen de Houellebecq uit het ‘echte leven’ en die uit de boeken – het personage Houellebecq waarin hij is ontpopt. En anders dan voor de hand ligt, is de Houellebecq uit het ‘echte leven’ niet de meest echte. Alleen in boeken kan hij volledig zichzelf en dus authentiek zijn. Dat is meteen het beste argument waarom literatuur en filosofie onmisbaar bij zijn bij het beoefenen van levenskunst.

Kijk de lezing Tegen de vooruitgang terug

Kijk onder Levenskunst voor de andere artikelen op dit nieuwsblog